Ir al contenido

Estíbaliz Espinosa

De Wikipedia, la enciclopedia libre
Estíbaliz Espinosa

Estíbaliz Espinosa recitando.
Información personal
Nacimiento 6 de julio de 1974 Ver y modificar los datos en Wikidata (52 años)
La Coruña (España) Ver y modificar los datos en Wikidata
Nacionalidad Española
Información profesional
Ocupación Escritora
Lengua literaria Idioma gallego
Género Poesía Ensayo Astronomía
Obras notables Curiosidade As neuronas irmás
Sitio web
Distinciones

Premio Esquío 1999 Premio Díaz Jácome de Novos Creadores 2001 Premio Espiral Maior de poesía 2001 Premio Afundación Pen Club 2017 Premio Modesto R. Figueiredo 2020 Premio de Ideas Luísa Villalta 2019

Premio Alfredo Iglesias 2022

Estíbaliz Espinosa (La Coruña, 6 de julio de 1974) es una escritora gallega de poesía, ensayo, relato y traducción. Combina de modo único poesía y ciencia en su obra. Es cantante y comunicadora de ciencia. Astrónoma aficionada. Está licenciada en Sociología y en Filología Hispánica.

Trayectoria poética

[editar]
Estíbaliz Espinosa, caricatura de Ruth Caramés Blanco en Tintadelura.com

Reconocida como una de las voces más potentes y singulares de la literatura gallega,[1][2][3][4] como poeta se dio a conocer con Mecánica Zeleste (1999). Posteriormente obtuvo el Premio Esquío con Pan (libro de ler e desler) (2000). Su siguiente libro es –orama (Col. Tambo, 2002), cuyo título es un juego de palabras con el de su obra anterior. En este conjunto de textos hay referencias a la mirada, a otras artes, la perspectiva de género y el espacio exterior.

Muestra influencias muy variadas, desde científicas hasta provenientes de las artes plásticas, los cuentos de hadas, el dibujo, la música, la matemática o la astronomía. Una sección de -orama recibió el Premio Díaz Xácome de Novos Creadores en 2001. Número e (Premio Espiral Maior, 2001) cierra ese primer ciclo, con textos que aluden al infinito, la búsqueda de la identidad emancipada como mujer y la relación poética con la matemática.

Zommm.Textos biónicos (A Regueifa Plataforma, 2007; Edicións Xerais, 2009) y Papel a punto de (El Gaviero, 2011) abren unha nueva etapa, marcada por la reflexión y el pensamiento crítico acerca de la ciencia y la tecnología desde una voz lírica vulnerable, con conciencia de asombro y carácter.

En su obra posterior, se consolida esta reflexión, a veces con ironía, alrededor de la ciencia, la lengua, el género y la maternidad en solitario (Curiosidade, 2017), la sociopolítica familiar, la integración del ser humano en el cosmos, la inteligencia artificial o el duelo ante la muerte de un ser querido (...as neuronas irmás..., 2018).

Pionera en iniciativas de dirección sobre poesía, ciencia y arte como Escrita no Ceo (Planetario de A Coruña, 2014), Pinte un bisonte na caverna, por favor (Caixa Galicia, 2007), O entrelazamento (Concello de A Coruña, 2022), A ciencia do poema, As curiosas: son de letras+ciencias (Concello de A Coruña e Museos científicos, 2018), Curiosas na Lúa (Deputación de A Coruña, 2019), Xenias e musos e A ombros de xigantas vermellas (Afundación , 2019 y 2018), En el Aquaverso (Festival Ciente, 2022) o Novembro Estelar (Dinamización Lingüística Xunta de Galicia 2021, 2022).

Su poética hibrida ciencia, filosofía, escena y música, con un estilo perspicaz y reconocible que combina la reflexión innovadora y una retranca o ironía características de la tradición literaria gallega.

Internet

[editar]

En la red mantuvo los blogs ...mmmm..., [...] y Abra a cápsula, por favor desde 2005 a 2020.

Canal de Youtube con vídeopoemas, charlas e iniciativas de poesía y ciencia.

Experimenta con ambientaciones sonoras, canto y ruidismo. Grabó audiopoemas [Instituto Cervantes de Nueva York, El Gaviero, 2005] y podcasts (1º premio de Podcasts Poético-Artísticos del Ayuntamiento de Tarragona, 2006).

Poesía, ciencia y música

[editar]

Dirige iniciativas personales de literatura, arte y ciencia a nivel municipal y gallego como O entrelazamento, Coruña Curiosa, A ciencia do poema, Porto ciencia/Porto poema. A Coruña polímata (axuda do Concello A Coruña, 2023), Curiosas na Lúa o Novembro Estelar (Xunta de Galicia).[5] Creó y dirige para la Universidad Internacional Menéndez Pelayo el ciclo estacional 4 tempos; conversas con ciencia (2025-26).

Codirigió y presentó Ulalume,[6] un programa literario en la radio comunitaria Cuac FM desde 1996 hasta 2001.

Ha colaborado en ZigZag (TVG, 2018-2019), Diario Cultural (Radio Galega 2022/23/24) y Efervesciencia.

Ha participado en festivales de ciencia Naukas Coruña 2017, con la charla «Curiosidade polo «dark»» (sobre materia escura y poesía),[7][8] cultura científica Festival Ciente, 2021 y en numerosos festivales literarios y encuentros con autores (Gales, Cosmopoética, Vigo, Chicago, Granada, Barcelona, Buenos Aires, Bowery Poetry Club de Nova York, Afinidades Electivas).

Imparte conferencias en universidades y centros de enseñanza sobre poesía, astronomía, música y maternidad.

Ha trabajado en proyectos literarios y musicales para la Orquesta Sinfónica de Galicia, el Planetario de la Casa de las Ciencias de A Coruña, la Cidade da Cultura de Galicia y la Xunta de Galicia.

Parte de su obra se ha traducido al alemán, japonés, ruso, castellano, hebreo, inglés, catalán e italiano.

Ha publicado en la revista Luzes, en el Cuaderno de Cultura Científica de la Universidad del País Vasco, en periódicos como Sermos, Vieiros o La Voz de Galicia.[9][10]

Ha colaborado en numerosas revistas de ámbito nacional e internacional:Salamandria, O Compostelán, Madrygal, Çopyright, O ollo público, Alhucema, Cooltural Galicia, Serta, La Caleta, A Xanela, Casa da Gramática, Idearia, etc.

Recepción crítica

[editar]

La crítica y los periodistas literarios han descrito la poética y la obra de Espinosa como híbrida de ciencia, filosofía y música, caracterizada por el empleo de la ironía típica de la tradición literaria gallega conocida como retranca.[11]

El crítico Ramón Nicolás, en las páginas de Caderno da crítica, ha señalado que su obra Curiosidade aborda la ciencia, el lenguaje, el género y la maternidad desde una perspectiva irónica.[12]

En una reseña sobre ...as neuronas irmás... (obra ganadora del premio de poesía Afundación), el crítico y escritor Mario Regueira afirma que la poesía de Espinosa contiene «elementos que la hacen única y la configuran como una de las figuras más interesantes y originales de nuestro tiempo».[13]

Por su parte, el crítico y novelista César Lorenzo destaca en una reseña: «Es altamente encomiable cuando la autora se obliga a sí misma a recorrer universos y palabras que tal vez sea la primera en introducir en el ámbito de la literatura gallega».[14]

Obra publicada

[editar]

Poesía

[editar]

Publicó los siguientes libros de poemas en gallego:[15]

  • Constelación Maruja que muta noutras (Galicia Futura, 2021) Con ilustraciones de Miguel Robledo. Hay audiolibro
  • Pan (libro de ler e desler). Premio Esquío, 1999. (Col. Esquío,2000) ISBN:9788495289063
  • -orama (col. Tambo, 2002)ISBN: 9788484571063
  • Número e. Premio Espiral Maior de Poesía 2001. (Espiral Maior, 2004) ISBN:978-84-9562-588-5
  • Zoommm. Textos biónicos. A Regueifa Plataforma, 2007 (Edicións Xerais, 2009)ISBN: 978-84-9782-974-8
  • Papel a punto de (Ed. El Gaviero, 2011) Traducción a castellano de original gallego
  • Curiosidade (Aira Editorial, 2017). Con ilustraciones de Celsius Pictor ISBN:978-84-947807-2-1
  • ...as neuronas irmás... Premio Afundación Pen-Club Galicia (Arte de Trobar, 2018) ISBN: 978-84-09-01401-9

En castellano

[editar]
  • Papel a punto de (2011). El Gaviero.[16]
  • Ana la Gaviera (2014). El Gaviero.

Ensayo

[editar]
  • Curiosas na Lúa (Deputación provincial da Coruña e A Curiosa, 2020) DL - C 1729 -2020
  • Poesía hexágono (Apiario Editorial, 2014)

ISBN:13 978-84-943210-2-3

Relato

[editar]
  • Cápsulas de son. 13 relatos sobre científicas (iBooks, 2015)[17]

Traducción

[editar]
  • Donaira, de Charlotte Perkins Gilman. Traducción, estudio preliminar e ilustraciones junto a Irene Lema Suárez (Boadicea Editora, 2026) (Original: Herland, 1915)
  • Un compromiso co asombro, de Rebecca Elson (Editorial Galaxia, 2023) 978-84-1176-141-3 (Original: A responsibility to awe, Carcanet Press) ISBN:9788411761413
  • A illa curiosa e a tradución do universo, VVAA, edición de Estíbaliz Espinosa (Col. Cíes, Deputación provincial de Pontevedra, 2016) ISBN:9788484574569
  • Cómo escribir una canción de amor, de Sholeh Wolpé (Olifante, 2016) ISBN:9788494674815
  • O universo de Dona Pega. Que nos entrelaza a árbores, estrelas e aves ben listiñas de Juan Carlos Medal, Jaítos. Edición bilingüe castellano-gallego y traducción de Estíbaliz Espinosa. Ilustraciones de Mariaxe Colaxe (7 emilias y Concello da Coruña, 2022) ISBN: 978-84-09-53290-2

Con otras artes

[editar]
  • Vídeopoema: Neuronas a ceo aberto (Galicia Futura, Cidade da Cultura, 2021) Realizado por Lucía Estévez
  • Vídeopoema: río invisible. Vía Láctea Dirigido por Juan Lesta, 2022
  • Vídeopoema : No xardín nocturno de Antonia Dirigido por Juan Lesta, 2022
  • Guion del documental para el Planetario de la Casa das Ciencias da Coruña A noite é necesaria/La noche es necesaria
  • Letras de música: Toda esa enerxía escura para Alfaias, 2008 de Fanny e Alexander; Igual que na propia casa, para Carmen Rey e o disco Fuera; Voces baixo a Vía Láctea, Coro Cantabile; Receita de recendos para un outono, Premio de Composición Coral Ludus Tonalis; Espallámonos, música de Ramón Otero Moreira; Luz inesperada, música de María Mendoza.
  • Gustav Henningsen. O danés curioso en Ordes (aCentral Folque, 2018) Estudo preliminar. Libro de fotografía ISBN: 978-8494951121 [18]

Edición

[editar]
  • A hombros de gigantas, de Laura Morrón (Next Door Publishers, 2020)
  • O universo de Dona Pega, Juan Carlos Medal, Jaítos (Ed., tradución e limiar. 7emilias e Concello da Coruña, 2022) (7emilias, 2023)
  • Abominables adorables , Estíbaliz Espinosa y Branda (ilustrador) (7emilias e Concello da Coruña, 2022)
  • Curiosas na Lúa (2020)

Literatura infantojuvenil

[editar]
  • Caer de cu polo universo (Apiario, 2015)
  • Abominables adorables (7emilias, 2022) (Editorial Baía, 2023) Ilustraciones de Branda
  • Canto Cosmos (Edicións Embora, 2024). Ilustraciones de Clara Cerviño.

Traducciones de su obra

[editar]
  • Alemán: Sprachbuch (2003). Ernst Klett Sprachen.«Sprachbuch». www.klett-sprachen.de (en alemán). Consultado el 12/03/2024. 

Alemán: Erzählungen, Gedichte und Bilder der Mariñas Ártabras (2026). Jenior.Gómez-Montero, Javier (2026). Erzählungen, Gedichte und Bilder der Mariñas Ártabras [Relatos, poemas e imágenes de las Mariñas Ártabras] (en alemán). Kassel: Jenior. ISBN 978-3-959-78115-2. 

  • Inglés: Supernatural Tongue (2016). Traducido por Lawrence Schimel. Strange Horizons.
  • Italiano: L'Europa dei giovani (2007). CLEUP/Universidad de Padua.«L'Europa dei giovani». CLEUP sc - Cooperativa Libraria Editrice Università di Padova (en italiano). Consultado el 12 de marzo de 2024. 

Antologías (parcial)

[editar]
  • Mujeres. Revista Litoral 2025
  • La casa del poeta, Trampa editorial, 2021
  • Versos desde la exosfera. Antología poética especulativa Cazador de ratas, 2019
  • La lluvia en el mar
  • Das sonorosas cordas (Eneida, 2005)
  • Mujeres de carne y verso (La Esfera, 2001)
  • Poesía Galega Contemporánea III 1975-2000

Volúmenes colectivos

[editar]
  • O libro das abellas (Apiario, 2024)
  • Cantos de dor e liberdade. Voces galegas por Palestina (Tempo Galiza, 2024)
  • La casa del poeta (Trampa Editorial, 2021)
  • Women up to no good (Upper Rubber Boot, 2018)
  • Poesía Hexágono (Ed. Apiario, 2014)
  • Que lle podo ofrecer a quen me intente, Xerais
  • Os aforismos do riso futurista, Xerais
  • Que la fuerza te acompañe/May the force be with you (Salamandria, Ed. El Gaviero, 2005)
  • O libro dos abanos (palabras no aire) (Follas Novas, 2002)
  • Os gozos e as sombras (2005)
  • Negra Sombra
  • La paz y la palabra
  • Alma de beiramar
  • Sprache ist alles... (Ed. Klett-Cotta, Stuttgart)
  • Intifada. Ofrenda dos poetas galegos a Palestina
  • O trazo aberto. poemas e debuxos (2002)
  • Outro mundo é posível. Festival da Poesía de Salvaterra (2002)
  • V Forxa literaria
  • Son de poesía (2005)
  • Por man propia (2006)
  • Lume (2005)
  • Catálogo do Segundo Encontro de Arte e Natureza no Castelo de Soutomaior (2005)

Premios y reconocimientos

[editar]
  • Premios del Tren "Antonio Machado" (finalista), 2019 [19]

Enlaces externos

[editar]

Referencias

[editar]
  1. ↑
  2. ↑
  3. ↑
  4. ↑
  5. ↑ «Evento 84724». www.cultura.gal. Consellería de Cultura, Xunta de Galicia. Consultado el 24 de abril de 2026.
  6. ↑ Podcast de Ulalume
  7. ↑ «Las charlas de Naukas Coruña 2017: Curiosidade polo «dark» (GAL)». Naukas.com. 2 de octubre de 2017.
  8. ↑ Estíbaliz Espinosa (22 de abril de 2018). «Unha poeta na corte da astronomía: Naukas Coruña 2017».
  9. ↑ «Estíbaliz Espinosa - Revista Luzes». Luzes.gal. Consultado el 24 de abril de 2026.
  10. ↑ «Almanaque de Estibaliz Espinosa para o 2025 - Luzes». Luzes.gal.
  11. ↑ «Parlamento das letras Estibaliz Espinosa». 26 de septiembre de 2012.
  12. ↑ Nicolás, Ramón (22 de marzo de 2018). «Curiosidade, de Estíbaliz Espinosa». Caderno da crítica (en gallego). Consultado el 12 de marzo de 2024.
  13. ↑ «Crítica de as neuronas irmás».
  14. ↑ «Dor, beleza, ciencia». 23 de octubre de 2018.
  15. ↑ Autobiografía en su blog
  16. ↑ Espinosa Río, Estíbaliz (2011). Papel a punto de. Ourense: El Gaviero Ediciones. p. 96. ISBN 978-84-15048-06-0. Consultado el 24 de abril de 2026.
  17. ↑
  18. ↑ Henningsen, Gustav; Espinosa, Estíbaliz (2018). Gustav Henningsen.O danés curioso en Ordes. aCentral Folque. ISBN 978-8494951121.
  19. ↑ https://ffe.es/premiosdeltren/informacion/finalistas2019.htm